Wszystko, co trzeba wiedzieć o łatach i kontrłatach dachowych

Dach to obowiązkowy element, które wieńczy każdy budynek mieszkalny. Nie wszyscy wiedzą, że składa się z kilku ważnych elementów. W tym tekście przybliżamy, czym są łaty i kontrłaty, czyli klucze do odpowiedniej wentylacji i trwałości dachu, a także to, co trzeba wiedzieć, biorąc pod uwagę ich rozstaw.

Łacenie dachu definicja

Łaty i kontrłaty dachowe to bardzo ważne elementy dachu i proces wykonywany z ich użyciem to łacenie dachu. Może brzmieć jak coś skomplikowanego, ale absolutnie takie nie jest: łacenie dachu polega po prostu na przybijaniu drewnianych kontrłat do krokwi oraz łat dachowych do kontłat (jak podpowiada nazwa, prostopadle), na których następnie jest układane wybrane pokrycie dachowe.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że przed łaceniem, w którym biorą udział łaty i kontrłaty należy położyć jeszcze warstwę wysokiej jakości folii paroprzepuszczalnej, czyli warstwę wstępnego krycia, która chroni dach przed wodą deszczową oraz przed uciekaniem ciepła.

W jakim celu stosować łaty i kontrłaty

No dobrze, wiemy już czym jest łacenie, ale dlaczego w ogóle stosuje się łaty i kontrłaty? Te pierwsze wykorzystuje się do mocowania poszycia, podczas gdy kontrłaty mają więcej zastosowań. Ważne jest szczególnie to, że kontrłaty sprawiają, że poszycie nie przylega bezpośrednio do krycia wstępnego i konstrukcji, co pozwala powietrzu przepływać, a wodzie poruszać się rynnami. Kontrłaty dbają też o to, by łaty były poprawnie ułożone: regulują nierówności na powierzchni dachu, więc są niezbędne do prawidłowego mocowania łat.

Jaka jest różnica między łatami a kontrłatami

No dobrze, ale co tak w zasadzie różni łaty i kontrłaty? Oba te elementy to wykonane z drewna listwy o kwadratowym lub prostokątnym przekroju. Kontrłaty mają zwykle przekrój 2,5x5 cm, umieszcza się wzdłuż krokwi, ale nie są one elementem konstrukcyjnym. Służą za to do podtrzymywania łat i odsuwają pokrycie dachowe od folii, tworząc między nimi przestrzeń, która stanowi szczelinę wentylacyjną.

Łaty mają poważniejsze zadanie. Mają one na celu dźwiganie całego pokrycia dachu, dlatego bardzo ważny jest ich odpowiedni rozstaw oraz przekrój. W tym drugim przypadku chodzi głównie o rodzaj i ciężar pokrycia, a także o warunki klimatyczne, kąt nachylenia dachu czy położenie krokwi.

Kilka słów o drewnie na łaty i kontrłaty

Jak już wspomnieliśmy, łaty i kontrłaty to elementy wykonane z drewna. Jaki jego rodzaj najlepiej wybrać? W przypadku budowy dachu najczęściej mówi się o stosowaniu drewna z drzew iglastych: najczęściej sięga się po świerk, sosnę, jodłę lub modrzew. Elementy te powinny być ostrokrawężne, suche i nieheblowane - wówczas najlepiej spełnią swoje zadanie.

Jak montować łaty i kontrłaty – krok po kroku

Pora przejść do działania! Jak powinien wyglądać montaż łat i kontrłat? Przejdźmy przez to krok po kroku.

Od czego zacząć – łaty czy kontrłaty?

Zasada jest prosta: najpierw kontrłaty, potem łaty. Kontrłaty układane są wzdłuż krokwi, by potem łaty były montowane prostopadle do nich. To kontrłaty zapewniają pokryciu wentylacje, a łaty utrzymują na miejscu materiał, który został wybrany na pokrycie.

Jak wygląda montaż łat i kontrłat krok po kroku?

Pierwszy krokiem zawsze są przygotowania. Dach przed łaceniem powinien być pokryty folią wstępnego krycia, na której zaczyna się wykonywać łacenie.

Jeśli to zadanie już za nami, można przejść do kolejnego kroku, czyli do montażu kontrłat. Jak już wspomnieliśmy, montuje się je wzdłuż krokwi, zazwyczaj w równych odstępach 80 - 90 cm. Można przybijać je bezpośrednio do krokwi lub na specjalnych podkładach, jeśli została wcześniej położona folia.

Potem przychodzi czas na łaty. Mocowane są prostopadle do kontrłat w odstępie dopasowanym do typu pokrycia: zazwyczaj to 35 - 50 cm. Łaty przybija się naprawdę mocno: muszą być solidne przytwierdzone do krokwi i kontrłat, by trzymać cały dach w ryzach. Po zakończeniu układania warto skontrolować sytuację i to, czy rzeczywiście łaty zostały położone równo i solidnie, a także czy odstępy są odpowiednie. Oczywiście obowiązkowe jest też sprawdzenie, czy odstępy są odpowiednie w stosunku do zaleceń producenta pokrycia.

Jak obliczyć rozstaw łaty i kontrłaty

W poprzednim akapicie zarysowaliśmy wstępne odległości, które należy zachowywać montując kontrłaty i łaty, ale jak dokładnie je wyliczyć? Odpowiadamy poniżej.

Obliczanie rozstawu kontrłat

Przede wszystkim rozstaw, jaki mają mieć łaty i kontrłaty oblicza się, biorąc pod uwagę wybrane pokrycie dachowe, wymiary samego dachu, jego kąt nachylenia oraz rozstaw krokwi. Kontrłaty zwykle umieszcza się co 90 cm, ale trzeba w ich przypadku wziąć pod uwagę rozstaw krokwi. Należy pamiętać, że montuje się je wzdłuż.

Obliczanie rozstawu łat

Łaty są nieco bardziej skomplikowane i w ich przypadku zależy od pokrycia. Konkretne dachówki mogą bowiem wymagać innego rozstawu łat niż pozostałe. Ważne jest więc w tym przypadku sprawdzanie wytycznych producenta: zwykle to on ustala długość i szerokość dachówek, a co za tym idzie rozmieszczanie łat. Warto wziąć jego wytyczne pod uwagę, bo zastosowanie się do nich daje szansę na ewentualne reklamacje. Jeśli ich nie podano, warto skorzystać z ogólnych zaleceń: dla blachodachówki na przykład rozstaw łat wynosi zwykle 35 cm, natomiast dla dachówek ceramicznych czy betonowych: 30-40 cm.

Przykładowe obliczenia mogą wyglądać następująco:

Co grozi zbyt małym lub zbyt dużym rozstawem?

Łaty i kontrłaty powinny być ułożone w odpowiedni sposób. Dlaczego to tak ważne? Dzięki odpowiedniemu rozstawowi konstrukcja dachu zyska nie tylko stabilność, ale i będzie wyglądała estetycznie. Za małe lub zbyt duże odległości między łatami mogą spowodować szybszą utratę jakości dachu przez dużą podatność na działanie niekorzystnych warunków zewnętrznych, zwłaszcza wiatru. Ryzyko uszkodzenia dachu i całego budynku znacznie wzrasta, więc lepiej zadbać o odpowiedni projekt oraz wykonanie.

Podsumowanie

Łaty i kontrłaty tylko pozornie brzmią enigmatycznie: to tak naprawdę bardzo potrzebne elementy dachu, na których umieszcza się pokrycie. Kluczem do sukcesu w zrozumieniu tych elementów jest obliczenie ich odpowiedniego rozstawu, co wbrew pozorom jest bardzo proste. Potem pozostaje montaż: najpierw kontrłaty, potem łaty, no i umieszczenie na łatach wybranego pokrycia i… dach w zasadzie gotowy!